Mediawijsheid: waarom dat juist nu zo belangrijk is

Mediawijsheid is belangrijker dan ooit nu de on- en offline wereld zo innig met elkaar verweven zijn: wat zijn bijvoorbeeld de belangen van een influencer, wat zijn de risico’s van filterbubbels (en hoe werkt dat), welke technologische ontwikkelingen hebben invloed op je leven zonder dat je daar erg in hebt, wat zijn hallucinerende chatbots, hoe bepalen de social media je gedrag, ethiek en morele grenzen en waarom is privacy belangrijk?

Mediawijsheid

Waarom is mediawijsheid juist nu zo belangrijk? Omdat informatie allang niet meer alleen wordt verspreid door journalisten, wetenschappers en overheden – die zich moeten houden aan journalistieke principes, wetenschappelijke controle of wettelijke kaders – maar tegenwoordig door iedere Jan Doedel de wereld in kan worden geslingerd. Algoritmes, influencers, filterbubbels, trollen en AI-systemen zorgen voor nog meer ‘onzuiverheden’ in de informatievoorziening. Iedereen kan van alles roepen, beweren en verspreiden. Vaak zonder factchecks, nuance of hoor en wederhoor. Dus wie of wat kun je nog geloven? En belangrijker: hoe bepaal je dat? Als je niet weet waar je op moet letten, hoe je nepnieuws herkent en hoe je kritisch omgaat met sociale media en AI-systemen, ben je al snel een makkelijke prooi voor misleiding en manipulatie. Want als je niet kritisch nadenkt over de informatie die je krijgt voorgeschoteld, wie bepaalt dan uiteindelijk wat je denkt?

Kennis en inzicht

Op dit platform willen wij je mediawijzer maken. Niet alleen door er blogs over te schrijven en deskundigen aan het woord te laten, maar ook door tools en tips te delen. Want om mediawijs te worden, is kennis en inzicht nodig. We geven daarom onder meer tips over relevante:

• Nieuwsbrieven, zoals AI Report (tweewekelijkse nieuwsbrief die de belangrijkste AI-ontwikkelingen voor een brede doelgroep in perspectief plaatst) van Alexander Klöpping en collega’s, en Smartphonevrij Opgroeien (een ouderinitiatief voor ouders die bewuste keuzes willen maken over het smartphonegebruik van hun kinderen).
• Websites, zoals RankMyAI (maakt het aanbod van AI-tools overzichtelijk en onderzoekt onafhankelijk en deskundig de waarde van AI-oplossingen), een initiatief van de Hogeschool van Amsterdam (HvA), en Ikhebeenvraagoverai (een platform waar wetenschappers vragen over Artificial Intelligence (AI) beantwoorden), een initiatief van de Universiteit Utrecht.
• Tv-series over onder meer de online-offlinekloof, de impact van digitale technologie op ons leven en tv-series die de transitie laten zien van sectoren die door digitale technologie compleet veranderen, en wat dat voor impact heeft voor alle betrokkenen. Enkele voorbeelden:
  • The adolescent: Britse dramaserie uit 2025 over hoe sociale media, online groepsdruk en digitale subculturen, zoals de manosphere, het gedrag en wereldbeeld van jongeren kunnen beïnvloeden. Ook laat het goed de vervreemding tussen generaties zien. Deze tip is ongetwijfeld voor velen niets nieuws, maar hoort wel in het rijtje thuis van ‘inzicht bieden in de wisselwerking tussen de online en offline wereld’.
  • The Capture: Britse dramaserie uit 2019 en 2022 (2 seizoenen), over de impact van digitale technologie, AI, gezichtsherkenning en digitale surveillance op een samenleving. Zeer intelligent script. Tweede seizoen is – gedurende enkele scenes – (helaas) wat wreder, wat naar ons idee niet had gehoeven (de suggestie is vaak al genoeg).
  • The Playlist: Zweedse Netflix-serie uit 2022, over het ontstaan van Spotify en hoe dat de muziekindustrie compleet veranderde. Wat er zo interessant aan is (en blijft): het verhaal wordt vanuit zes perspectieven verteld: de visie, de industrie, de wet, de code, de partner (= geldschieter – deze is het minst interessant, want weinig uitgediept) en de muzikant. Ofwel: creatief bedacht, fris aangepakt en zeer informatief. Leuk inkijkje in de keuken van een start-up in de tech-industrie, de begeestering van de bedenker Daniel Ek en de muren waar hij in de offline wereld tegenaan loopt. Maar ook de juridische kant van het hele verhaal, de uitdagingen van de programmeurs en toch ook de schaduwzijde van het succes.